Science Fiction (Kỳ 1): [Dịch] Về Khoa học viễn tưởng – C. S. Lewis

Về Khoa học viễn tưởng.

Đôi khi một ngôi làng hay một thị trấn nhỏ mà ta đã quen thuộc cả đời bỗng trở thành hiện trường của một vụ án mạng, bối cảnh tiểu thuyết hoặc nơi diễn ra lễ kỷ niệm thế kỷ; và rồi trong vài tháng, ai ai cũng biết tên nó, đoàn đoàn người lũ lượt tới tham quan. Điều tương tự cũng xảy ra với những thú tiêu khiển riêng tư của mỗi người. Tôi đã đi bộ và đọc TrollopeAnthony Trollope (1815–1882) tiểu thuyết gia người Anh thời Victoria. trong nhiều năm, bỗng một ngày thấy như thể có một con sóng ập tới từ phía sau, tôi bị cuốn theo một cơn bùng nổ Trollope và một mốt nhất thời là leo núiTrong cuốn North America, Trollope kể về việc nghỉ tại nhà nghỉ Mountain House tại Quebec, leo núi Owl’s Head với sự yêu thích. “In spite of which misadventure I advise all travellers in Lower Canada to go up the Owl’s Head.” – Bất chấp tai nạn đáng tiếc ấy, tôi vẫn khuyên mọi du khách đến Hạ Canada nên leo lên đỉnh Owl’s Head.
Điều đó dẫn tới trào lưu mà sir Lewis nhắc tới.. Và gần đây tôi có một trải nghiệm tương tự. Tôi đã đọc đủ loại truyện hư cấu kỳ ảo từ khi tôi có thể đọc, dĩ nhiên bao gồm cả thể loại đặc thù mà WellsHerbert George Wells (1866 – 1946), tác giả, nhà báo, nhà xã hội học và sử học nổi tiếng người Anh.. đã viết trong cuốn Cỗ máy Thời gianTên gốc The Time Machine, xuất bản lần đầu năm 1895. Tên Việt lấy theo bản xuất bản của Đông A, Nguyễn Thành Nhân dịch, NXB Văn học, 2018., Những người đầu tiên lên Mặt trăngTên gốc The First Men in the Moon, xuất bản lần đầu năm 1901. Tên Việt lấy theo bản xuất bản của Bookism, Nguyễn Thành Long dịch, NXB Văn học, 2016. và các tác phẩm khác của ông. Rồi khoảng mười lăm hay hai mươi năm trước, tôi nhận thấy có một sự gia tăng số lượng những truyện như vậy. Ở Mỹ, các tạp chí chuyên biệt cho thể loại này bắt đầu xuất hiện. Cách viết truyện thường khá tệ; bản thân ý tưởng đôi khi xứng với một cách thể hiện tốt hơn. Cũng vào khoảng thời gian ấy, thuật ngữ scientifictionScientifiction: thuật ngữ do Hugo Gernsback đặt ra vào năm 1916 để chỉ thể loại Khoa học viễn tưởng.
H. Gernsback trong Tạp chí Electrical Experimenter số 474/tháng 1-1916 đã viết “I am supposed to report Münchhaussen’s [sic] doings; am supposed to be writing fiction, scientifiction, to be correct.” ., nhanh chóng chuyển thành science fiction, bắt đầu trở nên phổ biến. Khoảng năm sáu năm sau, khi làn sóng ấy vẫn tiếp diễn và thậm chí còn gia tăng, đã có một sự cải thiện: không phải những truyện dở ngừng chiếm đa số, mà là những truyện hay đã hay hơn và nhiều hơn. Chính sau đó thể loại này mới bắt đầu thu hút sự chú ý (và theo tôi nghĩ thường là sự chú ý mang sắc thái khinh miệt) của các tuần báo văn chương. Quả thực, dường như có một nghịch lý kép trong lịch sử thể loại: nó trở nên phổ biến khi ít xứng đáng được phổ biến nhất, và lại khơi dậy sự khinh thường của giới phê bình đúng vào lúc nó không còn hoàn toàn đáng khinh.